จดทะเบียนบริษัทในไทยทำอะไรก่อนหลัง: จองชื่อ โครงสร้างผู้ถือหุ้น ใบอนุญาตคนต่างด้าว และใบอนุญาตทำงาน
หลายคนมองการจดทะเบียนบริษัทในไทยเป็นแค่ขั้นตอนทางทะเบียน ตั้งบริษัทให้เสร็จก่อน แล้วค่อยคิดว่าจะทำธุรกิจอะไรและจะส่งคนมากี่คน ลำดับที่ถูกต้องกลับกัน โครงสร้างผู้ถือหุ้นที่กำหนดในวันจดทะเบียน เป็นตัวกำหนดว่าบริษัทต้องขอใบอนุญาตอะไรบ้าง และขอใบอนุญาตทำงานให้พนักงานต่างชาติได้มากที่สุดกี่คน การจดทะเบียนจัดตั้งเองไม่ซับซ้อน แต่การแก้โครงสร้างผู้ถือหุ้นภายหลังต้องจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงอีกครั้ง และอาจเปลี่ยนสถานะของบริษัทตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542
เผยแพร่ 15 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุง 12 ตุลาคม 2569
เรื่องแรกที่ต้องตัดสินใจไม่ใช่ชื่อ แต่คือผู้ถือหุ้น
แบบฟอร์มจดทะเบียนถามชื่อบริษัทเป็นอย่างแรก แต่สิ่งที่กำหนดงานทั้งหมดที่ตามมาคือโครงสร้างผู้ถือหุ้น นอกจากกฎหมายเฉพาะบางธุรกิจและกฎหมายที่ดินที่มีข้อจำกัดของตัวเอง กฎหมายไม่ได้กำหนดเพดานสัดส่วนการถือหุ้นไว้เป็นการทั่วไป ประเด็นสำคัญคือ ถ้าคนต่างด้าวถือหุ้นตั้งแต่กึ่งหนึ่งขึ้นไป บริษัทนั้นเป็นคนต่างด้าวตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 และประกอบธุรกิจตามบัญชีท้ายกฎหมายไม่ได้ถ้าไม่ได้รับอนุญาต การตัดสินใจเดียวกันนี้ยังกระทบเรื่องคนด้วย เพราะกรมการจัดหางานพิจารณาใบอนุญาตทำงานโดยดูทุนจดทะเบียนที่ชำระแล้วและจำนวนลูกจ้างคนไทยของบริษัทไปพร้อมกัน ก่อนยื่นจองชื่อจึงควรเขียนกิจกรรมที่จะทำจริงในไทยออกมาทีละข้อ แล้วกำหนดสัดส่วนผู้ถือหุ้นและทุนจดทะเบียนจากตรงนั้น ไม่ใช่จดบริษัทไปก่อนแล้วค่อยหาทางให้เข้าเงื่อนไข บทความนี้อธิบายแต่ละขั้นตามลำดับ และจุดที่แต่ละขั้นผูกกับการตัดสินใจเรื่องผู้ถือหุ้น
การจองชื่อ
ยื่นชื่อที่ต้องการหลายชื่อเรียงตามลำดับความต้องการตามที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้ากำหนด นายทะเบียนจะตรวจว่าซ้ำหรือคล้ายกับชื่อที่มีอยู่หรือไม่ ชื่อต้องมีรูปภาษาไทย และยื่นชื่อภาษาอังกฤษที่ตรงกันตามที่กรมกำหนด ส่วนรูปภาษาที่จะลงในทะเบียนได้ควรตรวจก่อนยื่น ถ้าชื่อมีคำที่เกี่ยวกับธุรกิจเฉพาะ นายทะเบียนอาจขอคำอธิบายเพิ่ม หรือขอให้ได้ความเห็นจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อน ซึ่งควรระวังเป็นพิเศษถ้าวางแผนจะขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจเฉพาะ ชื่อที่ได้รับอนุมัติมีระยะเวลาจองไว้ ถ้าไม่จดทะเบียนจัดตั้งภายในกำหนดต้องยื่นใหม่ ระยะเวลาให้ถือตามที่กรมกำหนดในขณะนั้น ชื่อถูกปฏิเสธเกิดขึ้นได้บ่อย ชื่อที่ยื่นทุกชื่อจึงควรเป็นชื่อที่รับได้จริง ไม่ใช่ชื่อที่อยากได้หนึ่งชื่อกับชื่อสำรองที่ใส่ให้ครบ
เอกสารจัดตั้งและวัตถุประสงค์
เอกสารจัดตั้งประกอบด้วยหนังสือบริคณห์สนธิ ข้อบังคับ บัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น และหนังสือยินยอมเป็นกรรมการ การจัดตั้งบริษัทจำกัด ข้อบังคับ และกฎเกณฑ์การประชุมผู้ถือหุ้นอยู่ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ สิ่งที่มักถูกมองข้ามที่สุดคือวัตถุประสงค์ เมื่อขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจเฉพาะในภายหลัง หน่วยงานจะตรวจว่าวัตถุประสงค์ในหนังสือรับรองบริษัทครอบคลุมธุรกิจที่ขออนุญาตหรือไม่ ถ้าไม่ครอบคลุมต้องจดทะเบียนแก้ไขวัตถุประสงค์ก่อนแล้วยื่นขออนุญาตใหม่ ผู้เริ่มก่อการต้องมีอย่างน้อยสองคน (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1097 ซึ่งการแก้ไขที่มีผลวันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2566 ลดจำนวนขั้นต่ำจากสามคนเป็นสองคน และหลังจัดตั้งแล้วผู้ถือหุ้นต้องไม่น้อยกว่าสองคน) มูลค่าหุ้นขั้นต่ำ สัดส่วนและกำหนดเวลาชำระค่าหุ้นมีข้อกำหนดตามกฎหมายแยกต่างหาก ควรตรวจทีละข้อก่อนร่างเอกสาร เพราะเมื่อเขียนลงในหนังสือบริคณห์สนธิหรือข้อบังคับแล้ว การแก้ไขภายหลังต้องมีมติที่ประชุมผู้ถือหุ้น ซึ่งส่วนใหญ่ต้องเป็นมติพิเศษ และต้องจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงอีกครั้ง อำนาจลงนามของกรรมการก็กำหนดในขั้นนี้ ใครลงนามคนเดียวได้ เรื่องใดต้องลงนามร่วม จะมีผลต่อการทำธุรกรรมกับธนาคารและหน่วยงานรัฐทุกครั้งหลังจากนั้น
ประชุมจัดตั้งบริษัทและจดทะเบียนจัดตั้ง
เมื่อเอกสารจัดตั้งครบ ให้ประชุมจัดตั้งบริษัทแล้วยื่นจดทะเบียนจัดตั้งต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าพร้อมชำระค่าธรรมเนียม พร้อมกันนั้นต้องยื่นหลักฐานสถานที่ตั้งสำนักงาน ซึ่งปกติได้แก่สัญญาเช่า หนังสือยินยอมของเจ้าของ และแผนที่ ที่ตั้งสำนักงานต้องมีอยู่จริงและส่งเอกสารถึงได้ เพราะหนังสือแจ้งเรื่องภาษี ประกันสังคม และตรวจคนเข้าเมืองจะส่งไปที่นั่น และจะถูกตรวจในคำขอวีซ่าและใบอนุญาตทำงานด้วย ถ้าผู้ถือหุ้นเป็นนิติบุคคลต่างประเทศ ต้องยื่นหนังสือรับรองการจดทะเบียนของบริษัทแม่พร้อมคำแปลและเอกสารรับรองด้วย เมื่อจดทะเบียนเสร็จ บริษัทจะได้หนังสือรับรองและเลขทะเบียนนิติบุคคล ซึ่งจะถูกขอดูในทุกคำขออนุญาต คำขอวีซ่า และธุรกรรมกับธนาคารหลังจากนั้น
การรับรองเอกสารต่างประเทศ: ต้นเหตุของความล่าช้าที่พบบ่อยที่สุด
โดยทั่วไป เอกสารของบริษัทหรือบุคคลที่ออกในต่างประเทศต้องรับรองตามระบบของประเทศที่ออกเอกสารก่อน แล้วรับรองโดยสถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลไทยในประเทศนั้น จากนั้นแปลเป็นภาษาไทยและรับรองคำแปล ขั้นตอนนี้ใช้เวลานาน จึงควรเริ่มก่อนอย่างอื่น เพราะมักเป็นคอขวดของทั้งเรื่อง เอกสารที่ต้องผ่านขั้นตอนนี้มักได้แก่หนังสือรับรองการจดทะเบียนและหนังสือมอบอำนาจของผู้ถือหุ้นที่เป็นนิติบุคคลต่างประเทศ และเมื่อถึงขั้นขอใบอนุญาตทำงาน ก็รวมถึงวุฒิการศึกษาและหนังสือรับรองการทำงานด้วย วิธีที่ได้ผลคือทำการรับรองเอกสารไปพร้อมกับการจองชื่อและร่างเอกสาร ไม่ใช่รอให้จดทะเบียนเสร็จก่อน เอกสารใดต้องรับรองถึงระดับใดขึ้นอยู่กับประเทศที่ออกและการนำไปใช้ ควรทำรายการให้ครบตั้งแต่ต้น จะได้ไม่ต้องกลับไปทำเอกสารเดิมซ้ำ
หลังจดทะเบียน: ภาษีมูลค่าเพิ่ม ประกันสังคม และบัญชีธนาคาร
การจดทะเบียนจัดตั้งไม่ได้ทำให้หน้าที่ด้านทะเบียนทั้งหมดเกิดขึ้นพร้อมกัน เมื่อจดทะเบียนจัดตั้งแล้ว บริษัทจะได้เลขประจำตัวที่ใช้ในทางภาษี ตามแนวปฏิบัติปัจจุบันของหน่วยงาน เมื่อรายรับถึงเกณฑ์ต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม ถ้าประกอบกิจการเฉพาะที่ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะตามประมวลรัษฎากร ต้องจดทะเบียนภาษีธุรกิจเฉพาะแทน และกิจการนั้นไม่อยู่ในบังคับภาษีมูลค่าเพิ่ม เกณฑ์รายรับและกำหนดเวลาจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มอยู่ในประมวลรัษฎากร ควรตรวจกับรายรับที่คาดว่าบริษัทจะมีเป็นรายกรณี เมื่อบริษัทจ้างลูกจ้าง ต้องขึ้นทะเบียนนายจ้างกับสำนักงานประกันสังคมและนำลูกจ้างเข้าระบบประกันสังคม ขั้นนี้ไม่ใช่แค่หน้าที่ของนายจ้าง เพราะเมื่อขอใบอนุญาตทำงาน กรมการจัดหางานจะขอรายชื่อลูกจ้างคนไทยที่อยู่ในระบบประกันสังคม การขึ้นทะเบียนประกันสังคมจึงเป็นเงื่อนไขของการจัดการเรื่องคนในขั้นต่อไป ส่วนบัญชีธนาคาร ธนาคารส่วนใหญ่ต้องการให้ผู้มีอำนาจลงนามมาด้วยตนเอง ควรรวมไว้ในการเดินทางครั้งเดียวกับเรื่องอื่นที่ต้องทำด้วยตนเอง
ใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว: ดูก่อนว่าต้องขอหรือไม่
คำถามแรกไม่ใช่จะขอใบอนุญาตอย่างไร แต่คือธุรกิจนั้นต้องขอหรือไม่ หลายธุรกิจไม่อยู่ในบัญชีท้ายกฎหมายเลย และการตัดสินผิดในขั้นนี้มักทำให้เสียเวลาไปหนึ่งปีโดยเปล่าประโยชน์ วิธีคือเขียนกิจกรรมที่จะทำจริงในไทยทีละข้อ แล้วเทียบกับบัญชีหนึ่ง บัญชีสอง และบัญชีสาม ท้ายพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ทีละรายการ ถ้าเข้าข่ายจริง ทางที่เลือกได้มี ขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า ขอหนังสือรับรองตามสนธิสัญญาไมตรีและความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจไทยอเมริกันหรือความตกลงการค้าเสรี ขอรับการส่งเสริมการลงทุนจาก BOI ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมการลงทุน พ.ศ. 2520 (ในขอบเขตโครงการที่ได้รับอนุมัติมักถือหุ้นได้ทั้งหมด และขอหนังสือรับรองจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้าตามมาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวได้ โดยกรมต้องออกหนังสือรับรองภายใน 30 วันนับแต่ได้รับแจ้ง) หรือปรับโครงสร้างให้ไม่เข้าข่ายบัญชี หลังยื่นแล้ว คณะกรรมการอาจขอคำอธิบายเพิ่มเรื่องการถ่ายทอดเทคโนโลยีและการจ้างงานในประเทศ แผนธุรกิจจึงควรเขียนสิ่งที่จะทำจริงในไทย ไม่ใช่คัดลอกวัตถุประสงค์ของบริษัทแม่มา
โครงสร้างผู้ถือหุ้นกำหนดใบอนุญาตทำงานอย่างไร
จดทะเบียนบริษัทเสร็จไม่ได้แปลว่าขอใบอนุญาตทำงานได้ทันที กรมการจัดหางานจะดูทุนจดทะเบียนที่ชำระแล้วและจำนวนลูกจ้างคนไทยไปพร้อมกัน หลักทั่วไปคือ พนักงานต่างชาติหนึ่งคนต่อทุนจดทะเบียน 2 ล้านบาทและลูกจ้างคนไทย 4 คน บริษัทที่ได้รับการส่งเสริม BOI ใช้เกณฑ์อีกชุดหนึ่ง ตัวเลขเหล่านี้เปลี่ยนได้ตามกฎเกณฑ์และดุลพินิจในการพิจารณา ควรตรวจก่อนวางแผนกำลังคน นอกจากนี้ วีซ่ากำกับการเข้าเมืองและการอยู่ในประเทศ ออกโดยสถานทูต สถานกงสุล หรือสำนักงานตรวจคนเข้าเมือง ส่วนใบอนุญาตทำงานกำกับการทำงาน ออกโดยกรมการจัดหางานตามพระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 ผู้ที่มีวีซ่าถูกต้องครบถ้วนก็ยังทำงานไม่ได้จนกว่าจะได้ใบอนุญาตทำงาน ลำดับที่ถูกต้องจึงเป็น จดทะเบียนจัดตั้ง ภาษี และประกันสังคมให้เสร็จ มีเอกสารบริษัทพร้อมยื่น แล้วจึงขอวีซ่าและใบอนุญาตทำงาน ถ้าทำสลับลำดับต้องยื่นซ้ำ
คำถามที่พบบ่อยในเรื่องนี้
คนต่างด้าวถือหุ้นบริษัทไทยได้เท่าใด
นอกจากกฎหมายเฉพาะบางธุรกิจและกฎหมายที่ดินที่มีข้อจำกัดของตัวเอง กฎหมายไม่ได้กำหนดเพดานการถือหุ้นไว้เป็นการทั่วไป ประเด็นสำคัญคือ ถ้าคนต่างด้าวถือหุ้นตั้งแต่กึ่งหนึ่งขึ้นไป บริษัทเป็นคนต่างด้าวตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 และประกอบธุรกิจตามบัญชีท้ายกฎหมายไม่ได้ถ้าไม่ได้รับอนุญาต ทางที่ใช้กันมีขอใบอนุญาต ขอหนังสือรับรองตามสนธิสัญญาหรือความตกลงการค้าเสรี หรือขอรับการส่งเสริมจาก BOI
จดทะเบียนบริษัทแล้วขอใบอนุญาตทำงานได้ทันทีหรือไม่
ไม่เสมอไป กรมการจัดหางานจะดูทุนจดทะเบียนที่ชำระแล้วและจำนวนลูกจ้างคนไทยไปพร้อมกัน หลักทั่วไปคือ พนักงานต่างชาติหนึ่งคนต่อทุนจดทะเบียน 2 ล้านบาทและลูกจ้างคนไทย 4 คน บริษัทที่ได้รับการส่งเสริม BOI ใช้เกณฑ์อีกชุดหนึ่ง ตัวเลขเหล่านี้เปลี่ยนได้ตามกฎเกณฑ์และดุลพินิจในการพิจารณา ควรตรวจก่อนวางแผนกำลังคน
ควรตั้งทุนจดทะเบียนเท่าใด
ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกกรณี ทุนจดทะเบียนอย่างน้อยต้องสอดคล้องกับสองเรื่อง คือจำนวนพนักงานต่างชาติที่จะขอใบอนุญาตทำงาน และความต้องการเงินทุนจริงของบริษัท กรมการจัดหางานดูทุนที่ชำระแล้ว ไม่ใช่เพียงทุนที่จดไว้ สัดส่วนและกำหนดเวลาชำระควรตรวจเป็นรายกรณี ตั้งต่ำเกินไปจะจำกัดการจัดการเรื่องคน ตั้งสูงเกินไปต้องชำระค่าหุ้นจริงตามนั้นและมีภาระดูแลมากขึ้น ค่าธรรมเนียมราชการในการจดทะเบียนจัดตั้งเป็นจำนวนคงที่ ไม่เปลี่ยนตามทุนจดทะเบียน
ต้องเดินทางมาไทยด้วยตนเองหรือไม่
งานจดทะเบียนส่วนใหญ่มอบอำนาจให้ผู้อื่นทำได้ แต่บางขั้นไม่ได้ ที่พบบ่อยที่สุดคือการเปิดบัญชีธนาคาร ซึ่งธนาคารส่วนใหญ่ต้องการให้ผู้มีอำนาจลงนามมาด้วยตนเอง และบางกรณีรวมถึงการรับใบอนุญาตทำงานด้วย ควรทำรายการขั้นที่ต้องมาด้วยตนเองให้ครบตั้งแต่ต้น เพื่อรวมไว้ในการเดินทางครั้งเดียว
ทั้งหมดใช้เวลานานเท่าใด
บทความนี้ไม่ระบุจำนวนวัน เพราะสิ่งที่กำหนดความเร็วมักไม่ใช่การจดทะเบียนเอง สิ่งที่มีผลจริงมีสามเรื่อง คือความเร็วในการรับรองและแปลเอกสารต่างประเทศ ชื่อผ่านการจองในครั้งแรกหรือไม่ และธุรกิจต้องขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวหรือไม่ เรื่องแรกมักเป็นคอขวด จึงควรเริ่มก่อน ลำดับทั้งหมด ความเกี่ยวเนื่องของแต่ละขั้น และขั้นที่ขึ้นอยู่กับหน่วยงานภายนอกหรือหน่วยงานในต่างประเทศ ควรทำรายการให้ครบตั้งแต่ต้น
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
- พระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560
- พระราชบัญญัติส่งเสริมการลงทุน พ.ศ. 2520
- ประมวลรัษฎากร
