ทวงหนี้บริษัทไทย: คู่มือสำหรับเจ้าหนี้ต่างชาติ
ผู้ขายหรือผู้ให้กู้ต่างชาติที่บริษัทไทยค้างชำระ มักถามคำถามเดียวกันในลำดับเดียวกัน คือ ยังทันไหม เรียกอะไรได้บ้าง และฟ้องจากต่างประเทศได้หรือไม่ คำตอบอยู่ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง และพระราชบัญญัติล้มละลาย และหลายข้อไม่เป็นอย่างที่คนส่วนใหญ่คาด
เผยแพร่ 23 กันยายน 2569
ยังทันไหม: 2 ปี 5 ปี หรือ 10 ปี
สิ่งแรกที่ต้องตรวจคืออายุความ เพราะแตกต่างกันตามประเภทของหนี้ สิทธิเรียกร้องของผู้ประกอบการค้าที่จะเรียกเอาค่าของที่ได้ส่งมอบหรือค่าการงานที่ได้ทำ มีอายุความ 2 ปี ตามมาตรา 193/34 (1) แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เว้นแต่เป็นการที่ได้ทำเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้นั้นเอง ในกรณีนั้นไม่อยู่ในบังคับอายุความ 2 ปี แต่มีอายุความ 5 ปี ตามมาตรา 193/33 (5) ผู้ขายต่างชาติที่ขายสินค้าให้บริษัทไทยนำไปใช้ในกิจการ จึงไม่ควรสรุปว่าใบแจ้งหนี้ที่เกิน 2 ปีเรียกไม่ได้แล้ว ส่วนหนี้เงินกู้ไม่มีอายุความเฉพาะ จึงใช้อายุความ 10 ปี ตามมาตรา 193/30 ขณะที่การฟ้องผู้สั่งจ่ายเช็คที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน ต้องฟ้องภายใน 1 ปี ตามมาตรา 1002
อะไรทำให้อายุความสะดุดหยุดลง
ตามมาตรา 193/14 อายุความสะดุดหยุดลงเมื่อลูกหนี้รับสภาพหนี้โดยทำเป็นหนังสือรับสภาพหนี้ ชำระหนี้บางส่วน ชำระดอกเบี้ย ให้ประกัน หรือกระทำการใด ๆ อันปราศจากข้อสงสัยแสดงให้เห็นเป็นปริยายว่ายอมรับสภาพหนี้ รวมทั้งเมื่อเจ้าหนี้ฟ้องคดี ยื่นคำขอรับชำระหนี้ในคดีล้มละลาย หรือมอบข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการพิจารณา การชำระหนี้บางส่วนเมื่อปีก่อน หรือเอกสารที่ลูกหนี้ยอมรับหนี้ไว้ จึงอาจเปลี่ยนคำตอบของคำถามแรกได้ ควรหาเอกสารเหล่านี้ให้พบก่อนตัดสินใจเรื่องอื่น
ลูกหนี้ผิดนัดเมื่อใด
มาตรา 204 แยกไว้สองกรณี ถ้ากำหนดเวลาชำระหนี้ไว้ตามวันแห่งปฏิทิน เช่น กำหนดวันครบชำระไว้ชัดเจน เมื่อถึงวันนั้นแล้วไม่ชำระ ลูกหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัดโดยไม่ต้องเตือน ถ้าไม่ได้กำหนดไว้เช่นนั้น ลูกหนี้ผิดนัดเมื่อหนี้ถึงกำหนดชำระแล้วและเจ้าหนี้ได้เตือนแล้วแต่ยังไม่ชำระ วันผิดนัดสำคัญเพราะดอกเบี้ยผิดนัดเริ่มนับจากวันนั้น
เรียกดอกเบี้ยได้เท่าใด
หนี้เงินนั้น มาตรา 224 ให้คิดดอกเบี้ยในระหว่างเวลาผิดนัดในอัตราตามมาตรา 7 บวกด้วยอัตราเพิ่มร้อยละสองต่อปี มาตรา 7 กำหนดอัตราร้อยละสามต่อปี ซึ่งอาจปรับเปลี่ยนได้โดยตราเป็นพระราชกฤษฎีกา ถ้าเจ้าหนี้อาจเรียกดอกเบี้ยได้สูงกว่านั้นโดยอาศัยเหตุอย่างอื่นอันชอบด้วยกฎหมาย เช่น ตามสัญญา ก็ให้คงส่งดอกเบี้ยต่อไปตามนั้น และห้ามคิดดอกเบี้ยซ้อนดอกเบี้ยในระหว่างผิดนัด สำหรับการกู้ยืมระหว่างบุคคลทั่วไปยังมีเพดานร้อยละสิบห้าต่อปีตามมาตรา 654 และข้อตกลงดอกเบี้ยที่เกินกว่านั้นตกเป็นโมฆะ ดังที่บทความของสำนักงานเรื่องดอกเบี้ยเกินอัตราได้อธิบายไว้
หนังสือทวงถาม: ฉบับเดียวทำให้ผิดนัด สองฉบับช่วยคดีล้มละลาย
ถ้าไม่ได้กำหนดวันชำระไว้ตามวันแห่งปฏิทิน หนังสือทวงถามคือสิ่งที่ทำให้ลูกหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัด ถ้าอาจต้องฟ้องล้มละลายในภายหลัง ควรวางแผนการทวงถามตั้งแต่แรก เพราะมาตรา 8 (9) แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย ให้สันนิษฐานว่าลูกหนี้มีหนี้สินล้นพ้นตัว เมื่อลูกหนี้ได้รับหนังสือทวงถามให้ชำระหนี้ไม่น้อยกว่าสองครั้ง ซึ่งมีระยะเวลาห่างกันไม่น้อยกว่าสามสิบวัน และไม่ชำระหนี้ ถ้าหนี้มีผู้ค้ำประกัน เจ้าหนี้ต้องมีหนังสือบอกกล่าวไปยังผู้ค้ำประกันภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ลูกหนี้ผิดนัด ตามมาตรา 686 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มิฉะนั้นผู้ค้ำประกันหลุดพ้นจากความรับผิดในดอกเบี้ย ค่าสินไหมทดแทน และค่าภาระติดพันที่เกิดขึ้นภายหลังพ้นกำหนดนั้น
ฟ้องในไทยจากต่างประเทศ: ภาษาและเอกสาร
ตามมาตรา 46 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง กระบวนพิจารณาในศาลไทยทำเป็นภาษาไทย และถ้าเอกสารที่ส่งต่อศาลทำเป็นภาษาต่างประเทศ ศาลจะสั่งให้คู่ความฝ่ายที่ส่งทำคำแปลทั้งฉบับหรือเฉพาะส่วนสำคัญโดยมีคำรับรองมายื่น สัญญา ใบแจ้งหนี้ และหนังสือโต้ตอบของบริษัทต่างชาติจึงต้องแปลเมื่อยื่นต่อศาล ส่วนใบมอบอำนาจอยู่ในมาตรา 47 ถ้าศาลมีเหตุอันควรสงสัย หรือคู่ความอีกฝ่ายแสดงเหตุอันควรสงสัยว่าใบมอบอำนาจไม่ใช่ใบมอบอำนาจอันแท้จริง ศาลอาจสั่งให้ใบมอบอำนาจที่ทำในต่างประเทศมีกงสุลไทยเป็นพยาน หรือถ้าไม่มีกงสุลไทย ให้เจ้าพนักงานโนตารีปับลิกหรือแมยิสเตร็ดเป็นพยาน พร้อมใบสำคัญของรัฐบาลต่างประเทศแสดงว่าผู้เป็นพยานมีอำนาจ การให้พยานรับรองใบมอบอำนาจตามวิธีดังกล่าวตั้งแต่ตอนลงนามในต่างประเทศ ช่วยไม่ให้เกิดประเด็นนี้ขึ้น
หลักประกันการชำระค่าฤชาธรรมเนียม
เจ้าหนี้ต่างชาติควรคาดไว้ว่าอาจเจอคำร้องประเภทหนึ่ง ตามมาตรา 253 ถ้าโจทก์มิได้มีภูมิลำเนาหรือสำนักทำการงานอยู่ในราชอาณาจักรและไม่มีทรัพย์สินที่อาจถูกบังคับคดีได้อยู่ในราชอาณาจักร หรือถ้าเป็นที่เชื่อได้ว่าเมื่อแพ้คดีแล้วจะหลีกเลี่ยงไม่ชำระค่าฤชาธรรมเนียม จำเลยอาจยื่นคำร้องไม่ว่าเวลาใดก่อนพิพากษา ขอให้ศาลสั่งให้โจทก์วางเงินหรือหาประกันเพื่อการชำระค่าฤชาธรรมเนียมและค่าใช้จ่าย ถ้าศาลสั่งแล้วโจทก์ไม่ปฏิบัติตาม ศาลจะจำหน่ายคดีออกจากสารบบความ เว้นแต่จำเลยขอให้ดำเนินการพิจารณาต่อไป หรือมีการอุทธรณ์คำสั่งนั้น การตั้งงบประมาณสำหรับเงินจำนวนนี้ไว้ตั้งแต่ต้นช่วยไม่ให้คดีสะดุดกลางทาง
ถ้าสัญญามีข้อตกลงอนุญาโตตุลาการ
ถ้าสัญญากำหนดให้ระงับข้อพิพาทโดยอนุญาโตตุลาการ แต่ลูกหนี้ถูกฟ้องต่อศาล ลูกหนี้อาจยื่นคำร้องตามมาตรา 14 แห่งพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2545 ไม่ช้ากว่าวันยื่นคำให้การ ขอให้ศาลจำหน่ายคดีเพื่อให้ไปดำเนินการทางอนุญาโตตุลาการ ส่วนคำชี้ขาดที่ทำขึ้นในต่างประเทศ บังคับในไทยได้ตามมาตรา 41 เมื่ออยู่ในบังคับแห่งสนธิสัญญาหรืออนุสัญญาที่ประเทศไทยเป็นภาคี เช่น อนุสัญญากรุงนิวยอร์ก ค.ศ. 1958 และต้องยื่นคำร้องภายในสามปีนับแต่วันที่อาจบังคับตามคำชี้ขาดได้ ตามมาตรา 42
ฟ้องล้มละลายเป็นอีกทางหนึ่ง
สำหรับบริษัทที่ไม่อาจชำระหนี้ได้ เจ้าหนี้อาจฟ้องให้ล้มละลายแทนการฟ้องคดีแพ่งเพื่อให้ชำระหนี้ มาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย ให้ฟ้องได้ต่อเมื่อลูกหนี้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ลูกหนี้ซึ่งเป็นนิติบุคคลเป็นหนี้เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์คนเดียวหรือหลายคนเป็นจำนวนไม่น้อยกว่าสองล้านบาท และหนี้นั้นอาจกำหนดจำนวนได้โดยแน่นอน ไม่ว่าจะถึงกำหนดชำระโดยพลันหรือในอนาคต หนี้สินล้นพ้นตัวต้องพิสูจน์ ซึ่งข้อสันนิษฐานตามมาตรา 8 รวมถึงการทวงถามสองครั้งตามมาตรา 8 (9) เข้ามามีบทบาทตรงนี้ การฟ้องล้มละลายจะเป็นประโยชน์กว่าการฟ้องคดีแพ่งหรือไม่ ขึ้นอยู่กับลูกหนี้และเจ้าหนี้รายอื่น ควรชั่งน้ำหนักก่อนยื่นทางใดทางหนึ่ง
หลังมีคำพิพากษา
คำพิพากษาไม่ได้ทำให้เจ้าหนี้ได้เงินทันที การบังคับคดีเป็นอีกขั้นตอนหนึ่ง เจ้าหนี้ตามคำพิพากษามีเวลาสิบปีนับแต่วันที่มีคำพิพากษาในการร้องขอให้บังคับคดี ตามมาตรา 274 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง และเมื่อศาลออกหมายบังคับคดีแล้ว จึงสืบทรัพย์ ยึด และอายัดทรัพย์สินของลูกหนี้ได้ ท่านจะให้เราดำเนินการเฉพาะชั้นฟ้อง หรือรวมถึงการบังคับคดีด้วยก็ได้ตามที่ตกลงกัน
คำพิพากษาศาลฎีกาที่อ้างถึง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1772/2542
คำชี้ขาดของอนุญาโตตุลาการต่างประเทศที่อยู่ในบังคับแห่งอนุสัญญากรุงนิวยอร์ก ค.ศ. 1958 ซึ่งประเทศไทยเป็นภาคี ได้รับการรับรองและบังคับในประเทศไทย ศาลจะปฏิเสธได้เฉพาะเหตุที่กฎหมายกำหนด
คำถามที่พบบ่อยในเรื่องนี้
ใบแจ้งหนี้เกิน 2 ปีแล้ว ขาดอายุความหรือยัง
ไม่เสมอไป ถ้าสินค้าหรืองานนั้นเป็นการที่ได้ทำเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้ ไม่อยู่ในบังคับอายุความ 2 ปีตามมาตรา 193/34 (1) แต่มีอายุความ 5 ปีตามมาตรา 193/33 (5) และการชำระหนี้บางส่วนหรือการรับสภาพหนี้เป็นหนังสือ ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงตามมาตรา 193/14
ใบแจ้งหนี้ที่ค้างชำระ เรียกดอกเบี้ยได้เท่าใด
ในระหว่างผิดนัด มาตรา 224 ให้คิดในอัตราตามมาตรา 7 บวกร้อยละสองต่อปี หรือในอัตราที่สูงกว่าถ้ามีเหตุอย่างอื่นอันชอบด้วยกฎหมาย เช่น ตามสัญญา มาตรา 7 กำหนดอัตราร้อยละสามต่อปี ซึ่งอาจปรับเปลี่ยนได้โดยพระราชกฤษฎีกา
เจ้าหนี้ที่อยู่ต่างประเทศอาจถูกสั่งให้วางเงินต่อศาลหรือไม่
อาจถูกสั่ง ถ้าเข้าเงื่อนไขตามมาตรา 253 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง คือไม่มีภูมิลำเนาหรือสำนักทำการงานและไม่มีทรัพย์สินที่อาจถูกบังคับคดีได้ในราชอาณาจักร หรือเป็นที่เชื่อได้ว่าจะหลีกเลี่ยงไม่ชำระค่าฤชาธรรมเนียม ศาลอาจสั่งให้วางเงินหรือหาประกัน ถ้าไม่ปฏิบัติตาม ศาลจะจำหน่ายคดี เว้นแต่จำเลยขอให้พิจารณาต่อไป หรือมีการอุทธรณ์คำสั่งนั้น
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/14 193/30 193/33 และ 193/34
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 7 204 และ 224
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 654 686 และ 1002
- ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 46 47 253 และ 274
- พระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 มาตรา 8 และ 9
- พระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2545 มาตรา 14 41 และ 42
ไม่แน่ใจว่าหลักฐานที่มีอยู่เพียงพอหรือไม่
สอบถามได้ก่อน ไม่มีข้อผูกมัด และทุกเรื่องเป็นความลับ
