ฟ้องบริษัทในประเทศไทย: ศาลไหน ค่าใช้จ่ายเท่าไร และมีขั้นตอนอย่างไร

ก่อนยื่นฟ้อง

มีสี่เรื่องที่ควรตรวจให้ชัดก่อน คดียังไม่ขาดอายุความใช่หรือไม่ ซึ่งขึ้นอยู่กับประเภทของหนี้ บริษัทตกเป็นผู้ผิดนัดแล้วหรือยัง ถ้าไม่ได้กำหนดวันชำระไว้แน่นอน ต้องมีหนังสือทวงถามก่อน สัญญากำหนดให้ระงับข้อพิพาทโดยอนุญาโตตุลาการหรือไม่ ถ้าใช่ บริษัทอาจขอให้ศาลจำหน่ายคดีได้ และมีเอกสารอะไรพิสูจน์สิทธิเรียกร้อง

แต่ละเรื่องอธิบายไว้ละเอียดในทวงหนี้บริษัทไทย: คู่มือสำหรับเจ้าหนี้ต่างชาติ

ฟ้องที่ศาลไหน

ตามมาตรา 4 (1) แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง คำฟ้องให้ยื่นต่อศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนาอยู่ในเขตศาล หรือต่อศาลที่มูลคดีเกิดขึ้นในเขตศาล บริษัทมีภูมิลำเนา ณ ถิ่นที่ตั้งสำนักงานใหญ่หรือสำนักงานสาขา หรือถิ่นที่เลือกเอาเป็นภูมิลำเนาตามข้อบังคับ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 68) ซึ่งปกติคือที่อยู่ในหนังสือรับรองบริษัท

ข้อพิพาทบางประเภทที่มีลักษณะระหว่างประเทศอยู่ในอำนาจศาลชำนัญพิเศษ ตามมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศและวิธีพิจารณาคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ พ.ศ. 2539 ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางมีอำนาจพิจารณาคดีแพ่งเกี่ยวกับ

• การซื้อขาย แลกเปลี่ยนสินค้า หรือตราสารการเงินระหว่างประเทศ
• การให้บริการระหว่างประเทศ การขนส่งระหว่างประเทศ การประกันภัย และนิติกรรมอื่นที่เกี่ยวเนื่อง
• เลตเตอร์ออฟเครดิต การโอนเงินเข้าออกนอกประเทศ และทรัสต์รีซีท
• อนุญาโตตุลาการเกี่ยวกับข้อพิพาทในเรื่องเหล่านี้

ผู้ขายต่างชาติที่ฟ้องผู้ซื้อในไทยเรียกค่าสินค้าที่ส่งออกมา จึงมักต้องฟ้องที่ศาลนี้

ยื่นฟ้องเสียค่าใช้จ่ายเท่าใด

ค่าขึ้นศาลชำระเมื่อยื่นคำฟ้อง อัตรากำหนดไว้ในตาราง 1 ท้ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง

ฟ้องเรียก 3 ล้านบาท เสียค่าขึ้นศาล 60,000 บาท ฟ้องเรียก 20 ล้านบาท ถึงเพดานแล้ว จึงเสีย 200,000 บาท ฟ้องเรียก 80 ล้านบาท เสีย 200,000 บาท บวก 30,000 บาท สำหรับ 30 ล้านบาทที่เกิน รวม 230,000 บาท

ควรเตรียมค่าใช้จ่ายอีกสองรายการ โจทก์ที่ไม่มีภูมิลำเนาหรือทรัพย์สินในประเทศไทยอาจถูกศาลสั่งให้วางเงินประกันค่าฤชาธรรมเนียมของจำเลย (มาตรา 253) และค่าวิชาชีพทนายความแยกจากค่าขึ้นศาล เราแจ้งราคาล่วงหน้า

โจทก์ที่อยู่ต่างประเทศต้องเตรียมอะไร

การพิจารณาคดีใช้ภาษาไทย เอกสารภาษาอื่นต้องยื่นพร้อมคำแปลภาษาไทย (มาตรา 46)

บริษัทต่างชาติดำเนินคดีผ่านทนายความไทยโดยหนังสือมอบอำนาจ และต้องแสดงต่อศาลว่าบริษัทมีตัวตนจริงและใครมีอำนาจลงนาม ในทางปฏิบัติ เอกสารที่ลงนามในต่างประเทศเพื่อการนี้มักต้องผ่านโนตารีและการรับรองก่อนนำมาใช้ จึงควรเริ่มขั้นตอนนี้แต่เนิ่น ๆ

พยานหลักฐานที่ใช้พิสูจน์สิทธิเรียกร้องก็ต้องรวบรวมให้อยู่ในรูปที่นำเสนอต่อศาลได้ ทั้งสัญญา ใบแจ้งหนี้ หลักฐานการส่งมอบ หนังสือโต้ตอบ และหลักฐานการชำระเงิน

ตั้งแต่ยื่นฟ้องจนศาลพิพากษา

เมื่อศาลรับคำฟ้อง ศาลจะส่งหมายเรียกและสำเนาคำฟ้องให้บริษัท ตามมาตรา 177 บริษัทมีเวลา 15 วันในการยื่นคำให้การเป็นหนังสือ ซึ่งต้องแสดงชัดแจ้งว่ายอมรับหรือปฏิเสธข้อหาใด และเหตุแห่งการนั้น และอาจฟ้องแย้งมาด้วยก็ได้

ถ้าบริษัทไม่ยื่นคำให้การ โจทก์ต้องมีคำขอให้ศาลพิพากษาให้ตนชนะคดีโดยขาดนัดตามมาตรา 198 ถ้าโจทก์ไม่ยื่นคำขอภายในกำหนด ศาลจะจำหน่ายคดีออกจากสารบบความ กำหนดเวลานี้จึงสำคัญต่อโจทก์พอ ๆ กับที่กำหนดยื่นคำให้การสำคัญต่อบริษัท

ถ้าบริษัทต่อสู้คดี ศาลจะกำหนดประเด็นข้อพิพาท สืบพยานบุคคลและพยานเอกสาร แล้วพิพากษา คู่ความยังตกลงประนีประนอมยอมความกันได้ทุกขั้นตอน

การอุทธรณ์

อุทธรณ์คำพิพากษาให้ยื่นต่อศาลที่มีคำพิพากษา ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา (มาตรา 229) และผู้อุทธรณ์ต้องนำเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนอีกฝ่ายตามคำพิพากษามาวางพร้อมอุทธรณ์ด้วย

การฎีกาต่อศาลฎีกาทำได้ต่อเมื่อได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา โดยยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ (มาตรา 247)

หลังศาลพิพากษา

คำพิพากษาไม่ได้ทำให้ได้รับเงินโดยอัตโนมัติ การบังคับคดีเป็นอีกขั้นตอนหนึ่ง เจ้าหนี้ตามคำพิพากษามีเวลาสิบปีนับแต่วันมีคำพิพากษาในการบังคับคดี (มาตรา 274) โดยสืบหาทรัพย์ของลูกหนี้ แล้วให้เจ้าพนักงานบังคับคดียึดและขายทอดตลาด หรืออายัดเงินที่บุคคลอื่นต้องชำระให้ลูกหนี้ ดูการบังคับคดีตามคำพิพากษา

ถ้าบริษัทไม่มีความสามารถชำระหนี้ การฟ้องให้ล้มละลายอาจเป็นทางที่ดีกว่าการฟ้องเรียกเงิน ดูฟ้องบริษัทไทยให้ล้มละลาย