ค่าสินค้าค้างชำระ อายุความ 2 ปีหรือ 5 ปี
ผู้ขายที่บริษัทไทยค้างค่าสินค้ามักได้ยินว่า ใบแจ้งหนี้ที่เกิน 2 ปีเรียกไม่ได้แล้ว สำหรับสินค้าที่ผู้ซื้อนำไปใช้ในกิจการของตนเอง คำตอบนี้มักผิด อายุความ 2 ปีมีข้อยกเว้น และศาลฎีกาใช้ข้อยกเว้นนี้ทั้งกับการซื้อไปขายต่อ การซื้อไปผลิต และการซื้อไปใช้ในงานก่อสร้าง
เผยแพร่ 23 กันยายน 2569
อายุความ 2 ปีและข้อยกเว้น
มาตรา 193/34 (1) แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ให้สิทธิเรียกร้องของผู้ประกอบการค้าหรืออุตสาหกรรม ผู้ประกอบหัตถกรรม ผู้ประกอบศิลปอุตสาหกรรมหรือช่างฝีมือ ที่จะเรียกเอาค่าของที่ได้ส่งมอบ ค่าการงานที่ได้ทำ หรือค่าดูแลกิจการของผู้อื่น รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป มีอายุความ 2 ปี เว้นแต่เป็นการที่ได้ทำเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้นั้นเอง เมื่อเข้าข้อยกเว้น ก็ไม่อยู่ในบังคับอายุความ 2 ปี แต่มีอายุความ 5 ปีตามมาตรา 193/33 (5) คำถามจึงไม่ใช่ว่าใบแจ้งหนี้เก่าแค่ไหน แต่อยู่ที่ว่าผู้ซื้อนำสินค้าไปใช้ทำอะไร
ศาลฎีกาถือว่าอะไรเป็นกิจการของฝ่ายลูกหนี้
ศาลฎีกาตีความข้อยกเว้นนี้อย่างกว้าง สินค้าที่ซื้อไปขายต่อเข้าข้อยกเว้น ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3856/2547 ซึ่งยังไม่รับข้อต่อสู้ว่าการซื้อมาขายไปโดยไม่ได้ดัดแปลงสินค้าไม่ใช่กิจการ และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7385/2548 เรื่องผู้จำหน่ายเครื่องปรับอากาศ สินค้าที่ซื้อไปผลิตก็เข้าข้อยกเว้น ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7115/2544 ผู้ผลิตสีและหมึกพิมพ์ซื้อเคมีภัณฑ์ครั้งละมาก ๆ แสดงว่าซื้อไปเพื่อผลิต มิใช่ใช้เป็นการเฉพาะภายในบริษัท สินค้าที่ผู้ซื้อนำไปใช้ในงานของตนก็เช่นกัน ได้แก่ ไม้ที่ขายให้ผู้รับเหมาก่อสร้างในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9197/2551 และปูนซีเมนต์ที่นำไปขายหรือผสมเป็นคอนกรีตผสมเสร็จในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1343/2551 ซึ่งศาลวินิจฉัยด้วยว่า ให้พิจารณาที่กิจการของฝ่ายลูกหนี้เป็นสำคัญ ไม่ต้องคำนึงว่าเป็นประโยชน์แก่ฝ่ายเจ้าหนี้ด้วยหรือไม่
เงินที่ผู้ขายออกทดรองแทนผู้ซื้อ
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6198/2548 เป็นกรณีที่ผู้ขายเรียกทั้งค่าสินค้าที่ผู้ซื้อในไทยนำไปขายต่อ และค่าขนส่งที่ผู้ขายออกทดรองแทนผู้ซื้อ ศาลวินิจฉัยว่าค่าสินค้ามีอายุความ 5 ปี และค่าขนส่งซึ่งเกิดขึ้นเกี่ยวเนื่องจากการขายสินค้าดังกล่าว เป็นเงินที่ผู้ประกอบการค้าออกทดรองไปเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้ตามข้อยกเว้นในมาตรา 193/34 (1) มิใช่เงินที่ผู้ขนส่งออกทดรองไปตามมาตรา 193/34 (3) จึงมีอายุความ 5 ปีเช่นกัน
ต้องพิสูจน์วัตถุประสงค์ตั้งแต่ศาลชั้นต้น
ข้อยกเว้นนี้ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง คือวัตถุประสงค์ของผู้ซื้อ และข้อเท็จจริงวินิจฉัยกันที่ศาลชั้นต้น ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5342/2544 ผู้ขายเพิ่งยกอายุความ 5 ปีขึ้นมาในชั้นฎีกา ศาลไม่รับวินิจฉัย เพราะไม่ใช่ข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลอุทธรณ์ ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5755/2538 ศาลชั้นต้นฟังข้อเท็จจริงแล้วว่าผู้ซื้อมิได้ซื้อไปเพื่ออุตสาหกรรมของตน และการอุทธรณ์โต้แย้งข้อเท็จจริงนั้นต้องห้าม ส่วนในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7115/2544 ศาลฎีกายกขึ้นวินิจฉัยเอง โดยถือว่าการที่ศาลล่างใช้อายุความ 2 ปีเป็นการแปลกฎหมายคลาดเคลื่อนซึ่งเป็นปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ทางที่ปลอดภัยคือกล่าวอ้างวัตถุประสงค์ทางกิจการของผู้ซื้อพร้อมพยานหลักฐานตั้งแต่ต้น ได้แก่ วัตถุประสงค์ที่ผู้ซื้อจดทะเบียนไว้ ปริมาณที่ซื้อ และสิ่งที่ผู้ซื้อทำกับสินค้า
การชำระหนี้บางส่วนและการรับสภาพหนี้
อายุความสะดุดหยุดลงตามมาตรา 193/14 เมื่อลูกหนี้รับสภาพหนี้เป็นหนังสือ ชำระหนี้บางส่วน ชำระดอกเบี้ย หรือให้ประกัน แต่การชำระนั้นต้องเกี่ยวกับหนี้ที่ฟ้อง ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5342/2544 ศาลล่างวินิจฉัยว่าเงินที่ผู้ซื้อโอนชำระค่าสินค้ารายการอื่น ไม่เป็นการรับสภาพหนี้ตามฟ้อง และคดีขาดอายุความ 2 ปี การบันทึกให้ชัดว่าเงินแต่ละงวดชำระใบแจ้งหนี้ใด จึงควรทำตั้งแต่ความสัมพันธ์ทางการค้ายังดำเนินอยู่
อายุความอื่นที่ควรรู้
อายุความ 5 ปีไม่ใช่อายุความเดียวที่เจ้าหนี้อาจเจอ หนี้เงินกู้มีอายุความ 10 ปีตามมาตรา 193/30 เพราะไม่มีอายุความเฉพาะ ดอกเบี้ยค้างชำระมีอายุความ 5 ปีตามมาตรา 193/33 (1) และการฟ้องผู้สั่งจ่ายเช็คที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินมีอายุความ 1 ปีตามมาตรา 1002 อายุความใดใช้บังคับขึ้นอยู่กับสิ่งที่เรียกร้องจริง และบัญชีการค้าระหว่างสองบริษัทบัญชีเดียวอาจมีสิทธิเรียกร้องหลายลักษณะปนกันอยู่
คำพิพากษาศาลฎีกาที่อ้างถึง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3856/2547
ผู้ซื้อซื้อสินค้าเพื่อนำไปจำหน่ายให้ลูกค้าอีกต่อหนึ่ง เป็นการที่ได้ทำเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้ มีอายุความ 5 ปีตามมาตรา 193/33 (5) แม้ไม่ได้ดัดแปลงสินค้า
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7385/2548
ผู้จำหน่ายที่ซื้อสินค้าไปจำหน่ายต่อ เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 193/34 (1) สิทธิเรียกร้องค่าสินค้ามีอายุความ 5 ปี
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7115/2544
ผู้ผลิตสีและหมึกพิมพ์ซื้อเคมีภัณฑ์ครั้งละมาก ๆ เพื่อผลิต มิใช่ใช้ภายในบริษัท มีอายุความ 5 ปี และศาลฎีกายกขึ้นวินิจฉัยเองเพราะศาลล่างแปลกฎหมายคลาดเคลื่อน
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9197/2551
ไม้ที่ขายให้ผู้รับเหมาก่อสร้างนำไปใช้ในกิจการ มีอายุความ 5 ปีตามมาตรา 193/33 (5)
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1343/2551
ปูนซีเมนต์ที่ผู้ซื้อนำไปจำหน่ายหรือผสมเป็นคอนกรีตผสมเสร็จ มีอายุความ 5 ปี โดยพิจารณาที่กิจการของฝ่ายลูกหนี้เป็นสำคัญ ไม่ต้องคำนึงถึงประโยชน์ของฝ่ายเจ้าหนี้
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6198/2548
ค่าสินค้าที่ผู้ซื้อนำไปขายต่อ และค่าขนส่งที่ผู้ขายออกทดรองไปเกี่ยวเนื่องกับการขายนั้น มีอายุความ 5 ปี ค่าขนส่งดังกล่าวไม่ใช่เงินที่ผู้ขนส่งออกทดรองตามมาตรา 193/34 (3)
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5342/2544
ข้ออ้างเรื่องอายุความ 5 ปีที่เพิ่งยกขึ้นในชั้นฎีกา ศาลไม่รับวินิจฉัย และเงินที่ชำระค่าสินค้ารายการอื่นไม่เป็นการรับสภาพหนี้ตามฟ้อง
คำถามที่พบบ่อยในเรื่องนี้
ขายเครื่องจักรให้บริษัทไทยใช้ในโรงงาน อายุความ 2 ปีหรือ 5 ปี
สินค้าที่ผู้ซื้อซื้อไปใช้ในกิจการของตนเข้าข้อยกเว้นในมาตรา 193/34 (1) จึงมีอายุความ 5 ปีตามมาตรา 193/33 (5) ศาลฎีกาใช้ข้อยกเว้นนี้กับสินค้าที่ซื้อไปผลิต (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7115/2544) และที่ใช้ในงานก่อสร้าง (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9197/2551)
ค่าขนส่งที่ออกแทนผู้ซื้อ มีอายุความ 5 ปีด้วยหรือไม่
ถ้าค่าขนส่งเกิดขึ้นเกี่ยวเนื่องจากการขายสินค้าที่ผู้ซื้อซื้อไปใช้ในกิจการ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6198/2548 วินิจฉัยว่าเป็นเงินที่ออกทดรองไปเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้ มีอายุความ 5 ปีเช่นเดียวกับค่าสินค้า
ถ้าผู้ซื้อเป็นบุคคลธรรมดาซื้อไปใช้เอง
กรณีนั้นไม่เข้าข้อยกเว้น สิทธิเรียกร้องค่าสินค้าของผู้ประกอบการค้ามีอายุความ 2 ปีตามมาตรา 193/34 (1)
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/33 และ 193/34
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/14 และ 193/30
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1002
ไม่แน่ใจว่าหลักฐานที่มีอยู่เพียงพอหรือไม่
สอบถามได้ก่อน ไม่มีข้อผูกมัด และทุกเรื่องเป็นความลับ
